Na cmentarzu Kule w Częstochowie są groby dwóch braci z napisem „Pionier kinematografii”. Władysław (ur. 1871 w Radomiu) i Antoni (ur. 1882) Krzemińscy pochodzili ze zubożałej szlacheckiej rodziny i jako jedni z pierwszych na ziemiach polskich uznali, że kino może być sposobem na życie.
Gabinet Iluzji
W grudniu 1899 roku w Łodzi otworzyli „Gabinet Iluzji”, uważany za pierwsze stałe kino w Królestwie Polskim. Pokazywali w nim filmy braci Lumière z aparatu, który Antoni sam udoskonalił. Potem ruszyli w objazd: Radom, Częstochowa (od 21 maja 1900 roku, w specjalnym drewnianym budynku w Alejach NMP 65), Włocławek, a później głąb Rosji, aż po Azję Środkową i Archangielsk. Mieli własną objazdową elektrownię sprowadzoną z Paryża i kina „Odeon” w Ufie, Permie i Taszkiencie.
Odeon i Eden w Częstochowie
W 1909 roku, w roku Wielkiej Wystawy, bracia osiedlili się w Częstochowie i otworzyli kino Odeon w Alejach NMP 43. Od około 1911 roku sami filmowali wydarzenia z miasta i pokazywali je jako „Kroniki Odeonu”. Fragmentem takiej kroniki jest zapewne „Pożar zapałczarni w Częstochowie” z 1913 roku, jeden z najstarszych zachowanych polskich filmów dokumentalnych.
Kryzys lat 30. doprowadził do licytacji Odeonu w 1933 roku. Bracia nie poddali się i na tyłach kamienicy w I Alei 12 otworzyli kino Eden, wyposażone w nowoczesne projektory AEG, elektrycznie rozsuwaną kurtynę i elektryczny gong. Po wojnie Eden przemianowano na „Tęczę”. Władysław zmarł w 1942 roku, Antoni prowadził kino jako kierownik jeszcze kilka lat i zmarł w 1955 roku.
Zobacz też: filmy nakręcone w Częstochowie 1912–1940 i wykaz dawnych kin.
