W 1889 roku na placu przed szczytem jasnogórskim władze rosyjskie wzniosły okazały pomnik cara Aleksandra II. Wykonał go rzeźbiarz Aleksandr Opiekuszyn, autor pomnika Puszkina w Moskwie. Miejsce wybrano celowo: car „oswobodziciel” miał witać każdą pielgrzymkę idącą do Matki Bożej. Wcześniej stała tam figura Maryi, usunięta pod rosyjskie założenie. Dwujęzyczne, polsko-rosyjskie napisy przypominały ukaz uwłaszczeniowy z 1864 roku.
Dla Polaków pomnik był symbolem dominacji zaborcy. Po próbie wysadzenia go w 1904 roku pilnowało go dwóch żołnierzy. Rozebrano go jesienią 1917 roku. Na kolumnie na środku placu stanęła wtedy kamienna figura Matki Bożej Niepokalanej, która przetrwała całe XX stulecie.
Nowa figura Maryi (2009)
Wapienna figura niszczała od deszczu i przemysłowych wyziewów, dlatego we wrześniu 2009 roku zastąpiono ją nową rzeźbą z marmuru kararyjskiego. Wykonał ją Kamil Drapikowski z Gdańska, syn twórcy bursztynowej sukienki dla Ikony Jasnogórskiej. Zgodnie z zaleceniem konserwatora wybrano klasyczne przedstawienie Niepokalanej z rękami skrzyżowanymi na piersi.
W galerii są pocztówki z pomnikiem cara (część reprodukowana z książki Zbigniewa Biernackiego „Częstochowa na dawnej pocztówce”), zdjęcia z odsłonięcia w 1889 roku i pamiątki związane z pomnikiem.
